Κρητικό Λεξικό · Άρθρα
Ο αργαλειός και τα υφαντά της Κρήτης
Πατανίες, βούργιες και ξόμπλια: οι λέξεις της υφαντικής, όπως τις κατέγραψε το Εθνικό Ευρετήριο για τα Αστερούσια.
Πολλές από τις λέξεις του λεξικού για το σπίτι έρχονται από μία πηγή με ιδιαίτερο βάρος: το δελτίο του Εθνικού Ευρετηρίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς για την υφαντική τέχνη στα Αστερούσια, στη νότια κεντρική Κρήτη. Το δελτίο περιγράφει τον αργαλειό, τα εργαλεία του και όσα υφαίνονται πάνω του.
Εδώ οι λέξεις χωρίζονται σε τρεις ομάδες: ο αργαλειός και η υφάντρα, τα υφαντά του σπιτιού, και τα ρούχα και οι σάκοι. Όπου η πηγή δίνει τόπο, τον σημειώνουμε.
Many of the dictionary's household words come from one source with real weight: the entry of the National Inventory of Intangible Cultural Heritage on weaving in Asterousia, in south central Crete. It describes the loom, its tools and what is woven on it.
The words fall into three groups here: the loom and the weaver, the woven things of the house, and clothes and bags. Where the source gives a place, we note it.
Ο αργαλειός και η υφάντρα
Για επτά λέξεις αυτού του άρθρου η πηγή δίνει τον ορισμό μόνο στα αγγλικά. Την ελληνική σημασία τη γράψαμε εμείς και το σημειώνουμε στο λήμμα.
- αργαστήριargastiriο αργαλειός, ιδίως ο οριζόντιος κρητικός
- σαΐταsaitaη σαΐτα του αργαλειού
- ανυφαντούanyfantouη έμπειρη υφάντρα που διορθώνει μόνη της τα λάθη της
- αργαστηροδιάστραargastirodiastraέμπειρη υφάντρα
- τόπιtopiκανόνι· ρολό υφάσματος
Τα υφαντά του σπιτιού
- πατανίαpataniaυφαντό κάλυμμα κρεβατιού
- χιράμιchiramiυφαντό κάλυμμα για κρεβάτι και έπιπλα
- ξόμπλιxompliυφαντό ή κεντητό διακοσμητικό σχέδιο
- λιοπάνιliopaniπανί για τη φύλαξη των ελιών
- φασκιάfaskiaη φάσα με την οποία τύλιγαν το μωρό
Ρούχα και σάκοι
- ρασόβρακαrasovrakaη καθημερινή φαρδιά ανδρική βράκα
- σαρίκιsarikiτο ανδρικό μαντήλι του κεφαλιού με κρόσσια
- στιβάνιstivaniκρητική ψηλή μπότα
- βούργιαvourgiaυφαντός σάκος που κρέμεται από λουριά, ταγάρι
- μπουζνάρα / μπουζουνάραmpouznara / mpouzounaraτσέπη, πουγκί
Ξέρεις κάποια από αυτές τις λέξεις αλλιώς, ή μια λέξη που λείπει; Γράψε μας στο hello@justgold.gr.
Πηγές
- MIN Καλεντάκη, Ηλιοτή, Λιναρδάκη, Η υφαντική τέχνη στα Αστερούσια, Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
- RAL Ράλλη, Χαιρετάκης, Τσιμπούρης, «ΔΙΑΣΥΝ», Μελέτες για την ελληνική γλώσσα 40
- KAC Kaczyńska και Witczak (2019), Further Turkish Loanwords in the Cretan Dialect, Folia Orientalia 56
- TWIN 3ο Γυμνάσιο Ηρακλείου, Κρητικό γλωσσάρι, Erasmus+ «My Heritage, Our Future», 2019 έως 2021
- CRB cretanbeaches.com, Παράδοση
- KONE Κοντοσόπουλος, «Η Κρητική Διάλεκτος», απόσπασμα στο e-thrapsano.gr
- DET Δετοράκης (1989), «Παρατηρήσεις σε λέξεις κρητικών κειμένων», Αριάδνη 5