Κρητικό Λεξικό · Άρθρα
Λέξεις που ξεγελούν: όταν τα κρητικά λένε κάτι άλλο
Το χτήμα είναι γάιδαρος, το πράμα σημαίνει τίποτα και ο θέτω πάει για ύπνο. Λέξεις που μοιάζουν γνωστές αλλά δεν είναι.
Κάποιες κρητικές λέξεις τις διαβάζει κανείς και νομίζει ότι τις ξέρει. Είναι γραμμένες όπως οι λέξεις των νέων ελληνικών, όμως στην Κρήτη σημαίνουν κάτι εντελώς διαφορετικό. Τις μαζέψαμε από το λεξικό, η καθεμιά με την πηγή της, για να μην μπερδευτεί κανείς την επόμενη φορά που θα τις ακούσει.
Δίπλα σε κάθε λέξη σημειώνουμε τι σημαίνει στα κρητικά σύμφωνα με τις πηγές. Τη σημασία των νέων ελληνικών τη γράφουμε μόνο για σύγκριση.
Some Cretan words look familiar. They are spelt like Standard Greek words, but in Crete they mean something quite different. We gathered them from the dictionary, each with its source, so nobody is caught out the next time they hear one.
Beside each word we give its Cretan meaning as the sources record it. The Standard Greek meaning is there only for comparison.
Ζώα και πράγματα
Στα νέα ελληνικά χτήμα είναι ένα κομμάτι γης. Στην Κρήτη, κατά την Τσάκωνα και το σχολικό γλωσσάρι του Ηρακλείου, είναι ο γάιδαρος, και κάποτε το μουλάρι.
- χτήμαchtimaο γάιδαρος (και το μουλάρι)
- πυροβόλοςpyrovolosο αναπτήρας, το τσακμάκι
- βιόλαviolaόμορφο λουλούδι
- τόπιtopiκανόνι· ρολό υφάσματος
Λέξεις της κουβέντας
Στα νέα ελληνικά πράμα είναι ένα πράγμα. Στα κρητικά, κατά την Τσάκωνα και τον Trudgill, σημαίνει τίποτα.
- πράμαpramaτίποτα
- κατέχωkatechoξέρω
- ξανοίγωxanoigoκοιτάζω
- τυχαίνειtychaineiπρέπει, ταιριάζει
- βέραveraανακωχή, συμφιλίωση
Από τη ζωή του σπιτιού
Στα νέα ελληνικά θέτω σημαίνει βάζω ή θέτω ένα ζήτημα. Στα κρητικά είναι το πλάγιασμα για ύπνο.
- θέτωthetoπλαγιάζω, ξαπλώνω για ύπνο
- παραμάναparamanaμαμή
- κενώνωkenonoσερβίρω
- ψήνωpsinoμαγειρεύω
Ξέρεις κάποια από αυτές τις λέξεις αλλιώς, ή μια λέξη που λείπει; Γράψε μας στο hello@justgold.gr.
Πηγές
- TSA Τσάκωνα (2006), «Κρητική και άλλες νότιες διάλεκτοι», Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
- TWIN 3ο Γυμνάσιο Ηρακλείου, Κρητικό γλωσσάρι, Erasmus+ «My Heritage, Our Future», 2019 έως 2021
- KONE Κοντοσόπουλος, «Η Κρητική Διάλεκτος», απόσπασμα στο e-thrapsano.gr
- KAC Kaczyńska και Witczak (2019), Further Turkish Loanwords in the Cretan Dialect, Folia Orientalia 56
- TRU Trudgill, «Sfakian Dialect», Sfakia-Crete.com
- MAN Μανούσακας, «Σημειώσεις ανώνυμου λογίου σε αντίτυπο του Ερωτοκρίτου», Αριάδνη
- KONA Κοντοσόπουλος, «Αθησαύριστες κρητικές λέξεις», Αριάδνη